مرتضی فنونیزاده، بازیکن اسبق تیم ملی فوتبال کشورمان مهمان برنامه «پنجرهای رو به جام» بود.
او در این برنامه درباره ماجرای استعفای جمعی از بازیکنان در دهه ۶۰ از تیم ملی گفت: در آن زمان سرمربی تیم، مرحوم دهداری به نظم و انضباط بسیار اهمیت میداد و برنامههای سختگیرانهای را برای تیم اعمال کرده بود. این در حالی بود که بسیاری از بازیکنان قدیمیتر به چنین سطحی از انضباط عادت نداشتند. برای مثال تعیین زمانهای مشخص برای خواب و بیداری از جمله بیدارباش در ساعات اولیه صبح و صرف صبحانه برای برخی بازیکنان غیرمعمول و دشوار بود.
فنونیزاده ادامه داد: افزون بر این، مرحوم دهداری تمایل بیشتری به استفاده از بازیکنان جوان داشت و همین موضوع باعث شد برخی از بازیکنان باسابقه کمتر فرصت حضور در ترکیب اصلی را پیدا کنند. مثلا در برخی دیدارهای رسمی مقابل تیمهایی مانند ژاپن، کره و کویت از بازیکنان جوانتری در ترکیب استفاده شد.
این بازیکن پیشین تیم ملی با ذکر مثالی درباره نظم تیمی گفت: مثلا بازیکنان موظف بودند در صفهای مشخص و با ترتیب خاصی در وعدههای غذایی حاضر شوند. این سطح از نظم برای بسیاری از بازیکنان فوتبال تازگی داشت و پذیرش آن برای همه آسان نبود. یا در جریان رقابتهای بازیهای آسیایی بهدلیل حضور همزمان رشتههای مختلف، سایر ورزشکاران نیز در محل اقامت حضور داشتند و در این میان برخی از ورزشکاران رشتههایی مانند بسکتبال بهدلیل فضای متفاوت و نظم خاص حاکم بر تیم فوتبال گاهی به شوخی این شرایط را مورد تمسخر قرار میدادند.
فنونیزاده افزود: در چنین شرایطی برخی از بازیکنان که فرصت بازی کمتری به دست میآوردند، نارضایتی خود را آشکارتر بیان میکردند. این نارضایتیها به جایی رسید که گروهی از بازیکنان تصمیم گرفتند مخالفت خود را با کادر فنی اعلام کنند. در ابتدا این موضوع بهصورت شفاهی مطرح شد اما سپس با کمک یکی از خبرنگاران مطلع بهصورت مکتوب در قالب نامهای تنظیم شد.
نمیدانستم چه نامهای امضا میکنم
مرتضی فنونیزاده درباره امضای نامه جنجالی گفت: نکته قابل توجه این است که همه بازیکنان در جریان نگارش این نامه نبودند. برای مثال بنده تا حدود نیم ساعت پیش از پرواز به تهران از محتوای آن بیاطلاع بودم چرا که در ترکیب اصلی تیم حضور داشتم و دلیلی برای طرح چنین اعتراضی نمیدیدم. در آن زمان آقای ناصر محمدخانی مسئولیت انتقال نامه برای امضا را بر عهده گرفتند. ایشان که سابقه آشنایی طولانی با بنده داشتند نامه را برای امضا به من ارائه دادند. در آن لحظه بهدلیل خوابآلودگی و عدم اطلاع از جزئیات تصور کردم این برگه مربوط به مسائل مالی و پرداخت پاداش است. بر همین اساس بدون اطلاع دقیق از محتوای نامه آن را امضا کردم. روز بعد و پس از بازتاب گسترده این موضوع در روزنامهها مشخص شد که حدود ۱۵ نفر از بازیکنان تیم ملی در قالب آن نامه از تیم ملی کنارهگیری کردهاند. این اتفاق در آن زمان بازتاب و حواشی گستردهای در فضای رسانهای کشور به همراه داشت.
این بازیکن اسبق تیم ملی فوتبال ادامه داد: پس از انتشار خبر استعفای بازیکنان، مرحوم پدرم موضوع را با من در میان گذاشت و با نشان دادن نامه پرسید که آیا این امضا متعلق به من است یا خیر. در ابتدا این موضوع را انکار کردم اما با مشاهده دقیقتر متوجه شدم همان برگهای است که پیشتر بدون اطلاع از محتوای واقعیاش امضا کرده بودم؛ برگهای که تصور میکردم مربوط به مسائل مالی است اما در واقع متن استعفا بوده است. در ادامه با توجه به شرایط پیشآمده عملا در جمع بازیکنانی قرار گرفتیم که از تیم ملی کنارهگیری کرده بودند. در همان مقطع مسابقات مقدماتی جام ملتهای آسیا در کشور نپال برگزار میشد و تیم ملی بدون حضور ما در این رقابتها شرکت کرد.
شرط عذرخواهی را پذیرفتم و برگشتم
فنونیزاده درباره بازگشت خود به لیست تیم دهداری گفت: در این میان مرحوم سیروس قایقران تلاش کرد با رایزنی با برخی از بازیکنان باسابقه امکان بازگشت خود را فراهم کند. او که عضو باشگاه ملوان بود، درخواست داشت استعفای خود را پس بگیرد اما در نهایت از تیم جدا شد و تعداد بازیکنان مستعفی به ۱۴ نفر کاهش یافت. در ادامه با توجه به رابطه قدیمی و دوستانهای که میان مرحوم پدرم با مرحوم پرویز دهداری و آقای وطنخواه وجود داشت گفتوگوهایی برای حلوفصل این موضوع انجام شد. مرحوم دهداری شرط بازگشت بازیکنان را عذرخواهی رسمی از مردم از طریق رسانهها اعلام کرد. بر همین اساس بنده به همراه آقایان عربشاهی، احمد سجادی و فرشاد پیوس این شرط را پذیرفتیم و برای عذرخواهی اقدام کردیم. اگرچه این پیشنهاد به سایر بازیکنان نیز ارائه شد اما بسیاری از آنان از این اقدام خودداری کردند. با انجام این فرآیند زمینه بازگشت ما به تیم ملی فراهم شد و در ادامه در رقابتهای جام ملتهای آسیا که در قطر برگزار شد، حضور پیدا کردیم.
وی با اشاره به گستردگی این حواشی که حتی منجر به کشیدهشدن موضوع به برخی نهادهای رسمی از جمله مجلس شورای اسلامی و دعوت از بازیکنان برای ارائه توضیحات شد، گفت: در آن زمان تصور عمومی این بود که با این تحولات کادر فنی تغییر خواهد کرد اما در ادامه مشخص شد که تصمیم بر استمرار همکاری با کادر وقت است و بازیکنان مستعفی از تیم کنار گذاشته شدند.
پروین آمد، راه بازگشت باز شد
فنونیزاده در ادامه تشریح ماجرای استعفای دستهجمعی بازیکنان تیم ملی در دوره مرحوم دهداری، گفت: چند سال بعد و پس از تغییرات در کادر فنی با حضور علی پروین بهعنوان سرمربی، بسیاری از بازیکنانی که پیشتر کنار گذاشته شده بودند مجددا به تیم ملی دعوت شدند. بخش قابل توجهی از این بازیکنان نیز در ترکیب تیم اعزامی به بازیهای آسیایی پکن حضور داشتند. نکته قابل توجه در آن دوران دیدگاه متفاوت مربیان نسبت به ترکیب تیم بود. بهعنوان مثال علی پروین که خود تا حدود ۴۲ سالگی نیز در سطح بالا بازی میکرد همواره بر این باور تأکید داشت که «سن فقط یک عدد است» و تجربه نقش تعیینکنندهای در موفقیت تیم دارد. رویکرد او در چینش ترکیب تیم بهگونهای بود که تعادلی میان بازیکنان باتجربه و جوان برقرار شود بهطوریکه معمولا از حدود هفت بازیکن باتجربه در کنار چهار بازیکن جوان استفاده میکرد تا این دو گروه مکمل یکدیگر باشند.
وی ادامه داد: در مقابل مرحوم پرویز دهداری بیشتر بر جوانگرایی و ایجاد تحول در تیم ملی تأکید داشت. او با میدان دادن به نسل جدیدی از بازیکنان زمینهساز ظهور چهرههای برجستهای در فوتبال ایران شد. بسیاری از این بازیکنان در ادامه به مهرههای کلیدی تیم ملی تبدیل شدند و حتی در رقابتهایی مانند بازیهای آسیایی پکن نقش مؤثری ایفا کردند. از جمله این بازیکنان میتوان به احمدرضا عابدزاده، جواد زرینچه، صمد مرفاوی، کریم باوی، سیدعلی افتخاری و مجتبی محرمی اشاره کرد، بازیکنانی که بعدها هر یک بهنوعی در زمره چهرههای ماندگار و تأثیرگذار فوتبال ایران قرار گرفتند.
فنونیزاده درباره کنارهگیری مرحوم پرویز دهداری از هدایت تیم ملی گفت: پس از بازگشت تیم ملی از بازیهای آسیایی سئول، فضای رسانهای کشور که در آن زمان محدود به مطبوعات و رسانههای رسمی بود تحت تأثیر برخی مصاحبهها قرار گرفت. در این گفتوگوها تعدادی از بازیکنان باسابقه بهویژه از دو باشگاه پرسپولیس و استقلال نسبت به عدم استفاده از خود در ترکیب تیم ملی انتقاد کردند. این موضوع بهتدریج باعث شکلگیری نوعی نارضایتی در میان بخشی از هواداران شد و فضایی انتقادی علیه کادر فنی ایجاد کرد. در آن زمان کادر فنی تیم ملی علاوه بر مرحوم دهداری، شامل افرادی چون رضا وطنخواه، مرحوم صالحنیا و استاد اکبر مالکی بود. در ادامه این شرایط دیدار دوستانهای میان تیمهای ایران و ژاپن برگزار شد. آن زمان تیم ژاپن هنوز به سطح کنونی فوتبال خود نرسیده بود. مسابقه در فضایی زمستانی و در شرایطی برگزار شد که سکوهای ورزشگاه پوشیده از یخ و برف بود. با توجه به فضای ملتهب ایجادشده برخی تماشاگران رفتارهای نامناسبی از خود نشان دادند از جمله سر دادن شعارهای تند و پرتاب تکههای یخ و برف به سمت زمین. هرچند این پرتابها مستقیما به کسی اصابت نکرد اما جو کلی ورزشگاه بهشدت تحت تأثیر این اتفاقات قرار گرفت. این شرایط تأثیر روحی شدیدی بر مرحوم دهداری گذاشت. ایشان از این رفتارها بسیار متأثر و ناراحت شدند. از سوی دیگر بهدلیل ابتلا به بیماری کلیوی وضعیت جسمانی ایشان نیز چندان مساعد نبود و این فشارهای روحی شرایط را برایشان دشوارتر کرد. مرحوم دهداری در همان شب ضمن عذرخواهی از سمت خود کنارهگیری کردند. پس از ایشان مهدی مناجاتی هدایت تیم ملی را بر عهده گرفت.
بازجویی از ملیپوشان در شوروی
وی درباره سفر به اتحاد جماهیر شوروی توضیح داد: در جریان این سفر اتفاقاتی هم رخ داد؛ ازجمله هنگام بازگشت و در فرودگاه شوروی تعدادی از بازیکنان توسط مأموران مورد بازداشت و بازجویی قرار گرفتند. هر یک از بازیکنان برای مدتی حدود ۲۰ دقیقه مورد سؤال و بررسی قرار میگرفتند. این در حالی بود که خانوادهها در بیرون فرودگاه منتظر بودند و برنامه بازگشت از قبل هماهنگ شده بود. علت اصلی این مسئله به شرایط اقتصادی آن دوران بازمیگشت. در آن سالها دستمزد بازیکنان فوتبال چندان قابل توجه نبود و بسیاری از بازیکنان برای تأمین هزینههای زندگی با مشکلات مالی مواجه بودند. حتی گاهی بازیکنان برای سفرهای خارجی ناچار میشدند ارز مورد نیاز خود را بهصورت قرض تهیه کنند. به همین دلیل سفرهای خارجی برای بسیاری از بازیکنان فرصتی بود تا کالاهایی را که در ایران نایاب یا بهسختی در دسترس بود تهیه کنند. هر کدام از بچهها چهار پنج چمدان بار با خود میآوردند. عمده این اقلام شامل پوشاک، کفش و بهویژه برخی لوازم الکترونیکی یا قطعات دستگاههای ویدیویی بود که در آن مقطع در بازار ایران تقاضای بالایی داشت.
این بازیکن پیشکسوت بیان کرد: بازیکنان معمولا بخشی از این کالاها را برای استفاده شخصی یا خانواده نگه میداشتند و بخش دیگری را برای فروش عرضه میکردند تا از این طریق بخشی از هزینههای زندگی خود را تأمین کنند. در واقع این موضوع بیش از آنکه جنبه تجاری گسترده داشته باشد نوعی راهکار اقتصادی برای جبران محدودیتهای مالی آن دوران بود. کادر فنی و مسئولان تیم نیز تا حد زیادی از این شرایط آگاه بودند و با درک وضعیت اقتصادی بازیکنان معمولا برخورد سختگیرانهای در این زمینه نداشتند. در میان بازیکنانی که در آن ماجرا حضور داشتند افرادی مانند مرحوم سیروس قایقران، کریم باوی، مجتبی محرمی، محسن آشوری و... چند بازیکن دیگر بودند. حدود ۱۳ تا ۱۴ نفر درگیر این اتفاق شدند.
سیگار؟ نه! مسئله جدی «قلیان» بود
مرتضی فنونیزاده در خصوص مسائل انضباطی بازیکنان هم گفت: آنچه در آن مقطع بیشتر مورد توجه کادر فنی بهویژه آقای مهدی مناجاتی قرار داشت رعایت کامل نظم تیمی بود. برخلاف برخی برداشتها مسئله اصلی سیگار نبود و در بین بازیکنان نیز چنین موضوعی بهصورت جدی مطرح نبود. حساسیت بیشتر روی برخی رفتارهای غیرحرفهای مانند استفاده از قلیان در جمعهای غیررسمی وجود داشت. قلیان در آن زمان بهعنوان تخلف انضباطی تلقی میشد و حتی در مواردی منجر به کنار گذاشته شدن بازیکنان از تیم میشد. گفته میشد که در چند نوبت بازیکنانی به همین دلیل از فهرست تیم خط خوردند. البته این رفتارها محدود به برخی بازیکنان بود و بسیاری از اعضای تیم ازجمله افرادی مانند عابدزاده، سجادی، محمد تقوی و کریم انصاریفرد اصول حرفهای را بهطور کامل رعایت میکردند و از چنین مسائلی دوری داشتند.
این تیم ملی را هیچکس دوست ندارد
مرتضی فنونیزاده درباره وضعیت تیم ملی فوتبال ایران در دوره فعلی هم گفت: باید بگویم این تیم ملی را از نحوه بازی گرفته تا افرادی که در آن حضور دارند هیچکس دوست ندارد. به نظرم تیم ملی در مقابل هر سه رقیبش میبازد.