سیر تحول توپ‌های جام جهانی/ تصاویری از نقش اول بزرگ‌ترین فستیوال فوتبال جهان؛ از تل‌استار تا تریوندا

جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است با یکی از پیشرفته‌ترین توپ‌های تاریخ فوتبال برگزار شود. شرکت آدیداس، تأمین‌کننده رسمی توپ مسابقات جام جهانی از سال ۱۹۷۰ تاکنون، از توپ جدید این رقابت‌ها با نام تریوندا رونمایی کرده است؛ توپی که نه‌تنها از نظر طراحی ظاهری متفاوت است، بلکه به جدیدترین فناوری‌های داوری و تحلیل مسابقات نیز مجهز شده است.

این دوره از جام جهانی برای نخستین بار به میزبانی مشترک سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار خواهد شد و به همین دلیل توپ رسمی مسابقات نیز هویت خود را از همین ویژگی منحصربه‌فرد گرفته است.

چرا نام این توپ «تریوندا» است؟

نام تریوندا (Trionda) از ترکیب دو واژه شکل گرفته است؛ «Tri» که به سه کشور میزبان اشاره دارد و «Onda» که در زبان‌های اسپانیایی و پرتغالی به معنای «موج» یا «حال‌وهوای خاص» است. آدیداس با انتخاب این نام تلاش کرده اتحاد سه کشور میزبان و انرژی مشترک آن‌ها را در قالب یک مفهوم واحد به تصویر بکشد.

طراحی گرافیکی توپ نیز بازتابی از همین ایده است. رنگ‌ها، نمادها و الگوهای به‌کاررفته روی بدنه توپ از عناصر فرهنگی و ملی آمریکا، کانادا و مکزیک الهام گرفته‌اند و در مجموع تصویری از سه موج در حال همگرایی را ارائه می‌دهند.

انقلابی در ساختار توپ؛ فقط چهار پنل

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تریوندا، ساختار منحصربه‌فرد آن است. این توپ تنها از چهار پنل حرارتی متصل‌شده به یکدیگر ساخته شده که کمترین تعداد پنل در تاریخ جام جهانی محسوب می‌شود.

در گذشته توپ‌های فوتبال معمولاً از ۲۰ تا ۳۲ پنل تشکیل می‌شدند، اما آدیداس با کاهش چشمگیر تعداد پنل‌ها تلاش کرده سطحی یکدست‌تر و آیرودینامیک‌تر ایجاد کند. نتیجه این تغییر، پرواز پایدارتر توپ، کاهش نوسانات ناخواسته و کنترل بهتر برای بازیکنان خواهد بود.

این مطلب را از دست ندهید: جام جهانی فوتبال؛ از تاریخچه تا نحوه برگزاری

ادامه مسیر توپ‌های هوشمند

تریوندا نسل جدید فناوری «توپ متصل» یا Connected Ball را که نخستین بار در جام جهانی قطر ۲۰۲۲ معرفی شد، به سطح بالاتری رسانده است.

در مرکز توپ یک حسگر حرکتی بسیار دقیق با فرکانس بالا قرار گرفته که می‌تواند تمامی تماس‌ها، ضربات و تغییرات مسیر توپ را به‌صورت لحظه‌ای ثبت کند. این داده‌ها در زمان واقعی به سیستم‌های داوری منتقل می‌شوند و به داوران کمک می‌کنند تصمیمات حساس مسابقه را با سرعت و دقت بیشتری اتخاذ کنند.

این فناوری به‌ویژه در تشخیص آفسایدها و صحنه‌های هند نقش مهمی ایفا می‌کند و در کنار سیستم آفساید نیمه‌خودکار و کمک‌داور ویدئویی (VAR) مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

بهبود آیرودینامیک و کنترل توپ

مهندسان آدیداس در طراحی تریوندا توجه ویژه‌ای به رفتار توپ در هوا داشته‌اند. بافت سطح خارجی و شکل پنل‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که تعادل مناسبی میان چسبندگی، چرخش و مقاومت هوا ایجاد شود.

هدف اصلی از این تغییرات، فراهم کردن تجربه‌ای قابل پیش‌بینی‌تر برای بازیکنان است تا توپ در شرایط مختلف مسابقه رفتار یکنواخت‌تری داشته باشد و از نوسانات غیرمنتظره جلوگیری شود.

مروری بر توپ‌های خاطره‌انگیز تاریخ جام جهانی

از سال ۱۹۷۰ تاکنون، هر دوره از جام جهانی با توپ اختصاصی خود شناخته شده است. بسیاری از این توپ‌ها به نماد دوران خود تبدیل شده‌اند.

تل‌استار – مکزیک ۱۹۷۰

نخستین توپ رسمی آدیداس در جام جهانی. نام آن از ماهواره مخابراتی تل‌استار گرفته شد که ظاهری شبیه توپ فوتبال داشت. این توپ دارای ۳۲ پنل متضاد بود تا در تلویزیون‌های سیاه‌وسفید بهتر دیده شود.

تانگو دورلست – آرژانتین ۱۹۷۸

دارای ۲۰ پنل بود که توهم بصری ۱۲ دایره یکسان را ایجاد می‌کرد. این طراحی پایه‌ای برای پنج توپ بعدی جام جهانی شد.

آزتکا – مکزیک ۱۹۸۶

با الهام از هنر باستانی آزتک طراحی شد و نخستین توپ کاملاً مصنوعی جام جهانی بود که با لایه‌ای از پلی‌یورتان ساخته شده بود.

اتروسکو – ایتالیا ۱۹۹۰

روی ۲۰ پنل از ۳۲ پنل آن سه سر شیر نقش بسته بود که از هنر قوم اتروسک الهام گرفته شده بودند. این توپ در جام ملت‌های اروپا ۱۹۹۲ و المپیک ۱۹۹۲ نیز استفاده شد.

تریکولور – فرانسه ۱۹۹۸

اولین توپ چندرنگ تاریخ جام جهانی که با بهره‌گیری از لایه فومی پیشرفته، سرعت و نرمی بیشتری نسبت به نسل قبل داشت.

فیورنووا – کره جنوبی و ژاپن ۲۰۰۲

توپی با طراحی کاملاً متفاوت و رنگ طلایی که آغازگر نسل جدیدی از طراحی توپ‌های فوتبال شد.

تیم‌گایست – آلمان ۲۰۰۶

نام آن به معنی «روحیه تیمی» است. این توپ از ۱۴ پنل تشکیل شده بود که به‌جای دوختن، به هم چسبانده شده بودند و ادعا می‌شد گردترین توپ تاریخ جام جهانی است.

جابولانی – آفریقای جنوبی ۲۰۱۰

دارای تنها ۸ پنل حرارتی و سه‌بعدی بود. با وجود طراحی برای بهبود کنترل، رفتار توپ در هوا غیرقابل پیش‌بینی شد و انتقادات زیادی از سوی بازیکنان و دروازه‌بانان مطرح گردید.

برازوکا – برزیل ۲۰۱۴

نام آن از اصطلاحی گرفته شده که برزیلی‌ها برای توصیف غرور نسبت به سبک زندگی خود به کار می‌برند. این توپ تنها ۶ پنل پلی‌یورتانی داشت و رنگ‌های آن از دستبندهای سنتی آرزوی برزیلی الهام گرفته شده بودند.

تل‌استار ۱۸ – روسیه ۲۰۱۸

بازآفرینی مدرن تل‌استار ۱۹۷۰ بود و تنها ۶ پنل حرارتی داشت. همچنین نخستین توپ جام جهانی بود که به یک ریزتراشه داخلی مجهز شد.

الرحله – قطر ۲۰۲۲

نام آن در زبان عربی به معنای «سفر» است. این توپ دارای حسگر داخلی و پوسته‌ای تقریباً بدون درز با ۲۰ پنل بود.

بیشتر بخوانید: اتفاق جالب در جام جهانی ۲۰۲۶؛ «تریوندا» هم شارژی شد!