جام جهانی ۲۰۲۶ برای کاربران ایرانی شبکه اجتماعی ایکس تنها یک رویداد ورزشی نبود. همزمان با برگزاری مسابقات، تیم ملی به بستری برای بروز احساسات، نگرانیها، امیدها و حتی شکافهای اجتماعی و سیاسی تبدیل شد. بررسی ۱۴۱ هزار محتوای منتشرشده توسط بیش از ۳۵ هزار کاربر در فاصله آغاز مسابقات تا ۸ تیر ۱۴۰۵ نشان میدهد بخش عمده واکنشهای کاربران حول سه احساس اصلی شکل گرفته است؛ تحسین و اعتماد (۳۴ درصد)، غم و نارضایتی (۲۰ درصد) و خشم (۱۷ درصد) که در مجموع بیش از ۷۰ درصد کل احساسات ابرازشده را شامل میشوند. پس از این سه احساس، انتظار و درخواست (۱۵ درصد)، شادی (۹ درصد)، ترس (۳ درصد) و تعجب (۲ درصد) قرار دارند.
اما اهمیت این دادهها صرفاً در سهم هر احساس نیست؛ بلکه در روند تغییر آنها طی مسابقات نهفته است. لایفوب با بررسی نمودارهای زمانی نشان میدهد احساسات کاربران در سه مقطع متمایز دچار تغییر شدهاند؛ پیش از آغاز نخستین مسابقه، فاصله میان بازی نخست تا دیدار مصر و در نهایت مقطع پس از حذف تیم ملی.
مرحله اول؛ اعتماد و حمایت پیش از آغاز مسابقات
پیش از آغاز رقابتها، احساس غالب کاربران تحسین و اعتماد بود. بسیاری از محتواها با هدف حمایت از تیم ملی منتشر میشد و کاربران، صرفنظر از اختلاف دیدگاههای سیاسی، آرزوی موفقیت برای بازیکنان داشتند. مضامینی مانند «حمایت از تیم ملی»، «غرور ملی»، «افتخار به پرچم ایران»، «اعتماد به توانایی بازیکنان» و «امید به صعود» بیشترین سهم را در این مقطع داشتند.
در این بازه، تیم ملی بیش از آنکه موضوعی برای مناقشه باشد، نمادی از هویت ملی تلقی میشد. بنابراین احساس تحسین عمدتاً ماهیتی حمایتی داشت و هدف آن تقویت روحیه بازیکنان و همراهی با تیم در آستانه جام جهانی بود. به همین دلیل، همزمان با افزایش اعتماد، میزان غم، نارضایتی و خشم در پایینترین سطح خود قرار داشت.
مرحله دوم؛ کاهش اعتماد و افزایش نارضایتی
نقطه عطف نخست، تساوی برابر نیوزیلند بود. نتیجهای که با انتظارات بسیاری از کاربران فاصله داشت و آغازگر روند نزولی اعتماد شد. از این مقطع به بعد، مضامین حمایتی جای خود را به انتقادهای فنی داد. کاربران درباره کیفیت بازی، ضعف تاکتیکی، تصمیمات کادر فنی، مشکلات ساختاری فوتبال ایران و از دست رفتن فرصتهای صعود سخن گفتند.
در همین زمان، نمودار غم و نارضایتی روندی معکوس با اعتماد پیدا میکند. هرچه اعتماد کاهش مییابد، احساس ناامیدی، نگرانی و انتقاد افزایش پیدا میکند. بخش مهمی از این نارضایتی هنوز معطوف به مسائل فوتبالی است؛ از ضعف در گلزنی و مدیریت مسابقه گرفته تا انتقاد از ساختار مدیریتی فوتبال ایران.
احساس خشم نیز در این مقطع، نوسانهای شدیدی را تجربه میکند. برخلاف غم که روندی نسبتاً تدریجی دارد، خشم تقریباً بعد از هر مسابقه جهش پیدا میکند و سپس دوباره کاهش مییابد. این موضوع نشان میدهد خشم بیشتر واکنشی به رویدادهای لحظهای، بدشانسیهای تیم، اظهارات بازیکنان، حواشی رسانهای و رفتارهای پیرامون تیم بوده است.
مرحله سوم؛ حذف تیم و تغییر معنای احساسات
دیدار برابر مصر مهمترین نقطه تغییر در احساسات کاربران محسوب میشود. اگرچه حذف تیم ملی از ادامه رقابتها رخ داد، اما برخلاف انتظار، نمودار تحسین و اعتماد دوباره روندی صعودی پیدا میکند.
علت این افزایش را باید در تغییر ماهیت احساس تحسین جستوجو کرد. در این مرحله، بخش قابل توجهی از کاربران عملکرد فنی تیم مقابل مصر را قابل قبول ارزیابی کردند و معتقد بودند ایران فرصتهای فراوانی برای پیروزی داشته و شایسته نتیجهای بهتر بوده است. تحسین جنگندگی بازیکنان، تقدیر از عملکرد برخی چهرهها و اشاره به اینکه تیم «بیش از این استحقاق داشت» از مهمترین مضامین این مقطع است.
با این حال، همه این تحسینها از جنس حمایت اولیه نبود. بخشی از آن لحن انتقادی یا کنایهآمیز داشت؛ کاربرانی که معتقد بودند تیم قربانی بدشانسی یا اشتباهات مدیریتی شده است و برخی نیز با اشاره به اینکه این تیم لایق چیزی بیشتر از این نبود، در واقع ناکامی را متوجه ساختار فوتبال ایران میدانستند. بنابراین اگرچه نمودار تحسین دوباره افزایش یافته، اما محتوای این احساس نسبت به ابتدای مسابقات تغییر کرده است.
وقتی غم حذف شدن، به شادی تبدیل شد
همزمان با افزایش دوباره تحسین، نمودار غم و نارضایتی کاهش پیدا میکند. اما این کاهش نیز معنای سادهای ندارد. بخشی از کاربران که تیم ملی را نماینده واقعی مردم ایران نمیدانستند، پس از حذف تیم نهتنها احساس اندوه نداشتند، بلکه حذف را با رضایت یا حتی شادی همراه کردند و این حذف را نتیجه همراهی نکردن با صدای مردم دانستند.
در نتیجه، کاهش غم الزاماً به معنای افزایش رضایت عمومی نیست؛ بلکه بیانگر دو قطبی شدن افکار عمومی است. در حالی که بخشی از کاربران همچنان بابت حذف تیم ناراحت بودند و از عملکرد قابل قبول برابر مصر دفاع میکردند، گروهی دیگر حذف را مطلوب ارزیابی کرده و آن را فرصتی برای نقد سیاسی تیم و ساختار مدیریتی فوتبال ایران دانستند.
خشم؛ احساسی که مدام تغییر جهت داد
در میان همه احساسات، خشم بیشترین نوسان را تجربه کرده است. این احساس تقریباً پس از هر مسابقه جهش میکند و سپس دوباره فروکش میکند. موضوع جالب آن است که مخاطب خشم نیز در طول مسابقات تغییر میکند.
در ابتدای رقابتها، خشم بیشتر متوجه عملکرد بازیکنان، اشتباهات فنی و تصمیمات کادر فنی است. پس از بازی نسبتاً قابل قبول برابر بلژیک، این احساس تا حد زیادی کاهش پیدا میکند، اما بعد از دیدار مصر دوباره افزایش مییابد.
در این مرحله، خشم دیگر صرفاً معطوف به عملکرد فوتبالی نیست؛ بلکه به رفتار بازیکنان، مواضع آنان، واکنش هواداران، مخالفان تیم و حتی منازعات سیاسی پیرامون تیم ملی نیز گسترش پیدا میکند. به عبارت دیگر، تیم ملی از یک موضوع صرفاً ورزشی خارج شده و به میدان تقابل روایتهای اجتماعی و سیاسی تبدیل میشود.
جمعبندی
بررسی روند عواطف کاربران نشان میدهد احساسات پیرامون تیم ملی را میتوان به سه دوره اصلی تقسیم کرد: پیش از آغاز مسابقات، فاصله میان بازی نخست تا دیدار مصر و مقطع پس از حذف تیم ملی.
آنچه این روند را متمایز میکند، صرفاً افزایش یا کاهش احساسات نیست، بلکه تغییر ماهیت آنها است. تحسینی که در آغاز مسابقات نشانه حمایت، امید و اعتماد به تیم ملی بود، پس از حذف تا حدی به تحسینی انتقادی یا کنایهآمیز تبدیل میشود. غم و نارضایتی که در میانه مسابقات ناشی از ضعفهای فنی و ساختاری فوتبال ایران بود، پس از حذف برای بخشی از کاربران جای خود را به رضایت از حذف تیم میدهد. همچنین خشمی که در جریان رقابتها عمدتاً متوجه بازیکنان و کادر فنی بود، در پایان دامنهای گستردهتر پیدا کرده و هواداران، مخالفان تیم و حتی ابعاد سیاسی پیرامون تیم ملی را نیز دربر میگیرد.
در مجموع، ابزار سوشال لیسنینگ ایرانی لایفوب نشان میدهد واکنش کاربران به جام جهانی صرفاً تابع نتایج مسابقات نبوده است. برای بخشی از جامعه، تیم ملی همچنان نماد هویت ملی و شایسته حمایت باقی مانده، اما برای بخشی دیگر، برداشتهای سیاسی و اجتماعی از جایگاه تیم، بر قضاوت ورزشی غلبه کرده است. همین امر سبب شده است که احساساتی مانند تحسین، غم و خشم در طول مسابقات نهتنها از نظر شدت، بلکه از نظر معنا نیز دستخوش دگرگونی شوند و تصویری پیچیدهتر از رابطه افکار عمومی با تیم ملی ایران در جام جهانی ارائه دهند.