نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد بازیکنان بازنشسته فوتبال حرفهای در بریتانیا، اگرچه دچار تغییرات ساختاری در مغز و نرخ بالاتری از اضطراب و افسردگی هستند، اما در میانسالی هیچ نشانهای از کاهش عملکرد شناختی یا اختلال در حافظه و تفکر از خود نشان نمیدهند. این مطالعه با هدف بررسی این موضوع انجام شد که آیا ضربههای مکرر به سر، از جمله ضربه زدن به توپ با سر، میتواند خطر ابتلا به زوال عقل را در سالهای بعدی زندگی افزایش دهد یا خیر.
این پژوهش که توسط محققان کالج امپریال لندن انجام شده است، ۱۴۲ بازیکن سابق فوتبال حرفهای ۳۰ تا ۶۰ ساله را با ۵۶ فرد سالم همسن مقایسه کرد؛ افرادی که سابقه ورزشهای پربرخورد، خدمت نظامی یا ضربه مغزی نداشتند.
پژوهشگران علاوه بر استفاده از پرسشنامهها و آزمونهای استاندارد برای ارزیابی حافظه، توجه و سایر تواناییهای شناختی، تصاویر امآرآی ساختاری مغز ۱۲۴ نفر از بازیکنان و ۴۰ نفر از افراد گروه کنترل را نیز بررسی کردند تا تفاوتهای احتمالی در حجم ماده خاکستری مغز را ارزیابی کنند.
نتایج این تحقیق که روز یکشنبه در «کنفرانس بینالمللی انجمن آلزایمر» ارائه شد، بخشی از تلاش گسترده دانشمندان برای شناسایی عوامل خطر قابلتغییر زوال عقل به شمار میرود. پژوهشگران معتقدند ضربههای مکرر به سر نیز، مانند فشار خون بالا یا کلسترول بالا، ممکن است از جمله عواملی باشند که بتوان با شناخت بهتر آنها، خطر ابتلا به زوال عقل را در آینده کاهش داد.
این مطالعه همچنین آغازگر یک پروژه بلندمدت است که طی آن وضعیت این بازیکنان هر دو سال یکبار مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
توماس پارکر، متخصص مغز و اعصاب و نویسنده ارشد این پژوهش در کالج امپریال لندن، گفت: «امروزه پژوهشگران با نگاهی جامعتر به سلامت مغز و عوامل خطر زوال عقل مینگرند.»
مشکلات سلامت روان
پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن و سطح تحصیلات، بازیکنان سابق فوتبال در آزمونهای حافظه و تواناییهای شناختی عملکردی مشابه افراد سالم داشتند و تفاوت معناداری میان دو گروه مشاهده نشد.
با این حال، وضعیت سلامت روان در میان بازیکنان سابق تفاوت قابل توجهی با گروه کنترل داشت. نتایج نشان داد ۳۱ درصد از آنها معیارهای افسردگی بالینی را داشتند، در حالی که این رقم در گروه کنترل تنها ۹ درصد بود. همچنین ۴۲ درصد از بازیکنان سابق علائم اضطراب بالینی را گزارش کردند؛ در مقایسه با ۲۵ درصد در گروه کنترل.
تصاویر امآرآی نیز نشان داد بازیکنان سابق، در مجموع، در بخشهایی از مغز که با حافظه و تنظیم هیجانات مرتبط هستند، حجم کمتری از ماده خاکستری نسبت به افراد سالم دارند.
با وجود این، تنها دو درصد از ورزشکاران سابق نشانههایی از تحلیل شدید مغز داشتند؛ تغییری که میتواند بیانگر فرایند فعال و پیشرونده تخریب سلولهای عصبی باشد.
هنوز ارتباط مستقیمی با آلزایمر ثابت نشده است
پژوهشگران تأکید کردند که این مطالعه هیچ ارتباط مستقیم و قطعی میان این تغییرات مغزی و بیماری آلزایمر را اثبات نمیکند. آلزایمر شایعترین علت زوال عقل است و بهتدریج باعث تخریب حافظه و سایر عملکردهای شناختی میشود.
بخش عمده تحقیقات پیشین درباره آسیبهای مغزی ناشی از ورزش، بر نتایج کالبدشکافی یا بررسی سوابق پزشکی افراد پس از سالها تکیه داشته است. این مطالعات عمدتاً بر بیماری «انسفالوپاتی تروماتیک مزمن» (CTE) متمرکز بودهاند؛ بیماری تحلیلبرندهای که با ضربههای مکرر به سر، از جمله ضربه زدن به توپ در فوتبال یا ضربههای مغزی، ارتباط دارد و در حال حاضر تنها پس از مرگ قابل تشخیص است.
در مقابل، پژوهش جدید کالج امپریال لندن وضعیت ورزشکاران را در میانسالی بررسی میکند و این امکان را فراهم میآورد که تغییرات عصبی سالها پیش از بروز احتمالی زوال عقل شناسایی و دنبال شوند.
یافتههای این پژوهش با نتایج مطالعه دیگری از همین گروه تحقیقاتی که در سال ۲۰۲۵ روی ۲۰۰ بازیکن بازنشسته راگبی انجام و در یک مجله علمی منتشر شده بود، همخوانی دارد. آن مطالعه نیز کاهش حجم ماده خاکستری مغز و شیوع بیشتر اضطراب را نشان داد، اما هیچ افت قابل توجهی در عملکرد شناختی شرکتکنندگان مشاهده نکرد.
پژوهشگران تأکید میکنند که یافتههای کنونی هنوز امکان پیشبینی خطر ابتلای هر فرد به زوال عقل را فراهم نمیکند. افزون بر این، این مطالعه هنوز فرایند داوری علمی را طی نکرده است و محققان قصد دارند تا پایان سال جاری مقاله کاملتری با تعداد بیشتری از شرکتکنندگان و تحلیلهای تکمیلی منتشر کنند.
توماس پارکر در پایان گفت: «ما هنوز در مراحل اولیه تبدیل این یافتهها به ابزاری برای پیشبینی خطر ابتلا به زوال عقل در افراد قرار داریم.»
همچنین بخوانید: فرگوسن: از زوال عقل میترسم!/ بعد از فوت همسرم، تنها شدم