نخستین جام جهانی ۴۸ تیمی بهتازگی به پایان رسیده، اما جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، همین حالا احتمال بزرگتر شدن این بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان در آینده را مطرح کرده است؛ تغییری که میتواند اقتصاد فوتبال را بهطور بنیادین دگرگون کند.
رئیس فیفا در جریان برگزاری این مسابقات و در گفتوگو با تلویزیون سوئیس گفت جام جهانی ۶۴ تیمی یکی از ایدههایی است که پس از پایان رقابتها میتوان آن را بررسی کرد. این اظهارنظر بار دیگر بحث درباره این موضوع را به جریان انداخته است که بزرگترین رویداد فوتبال جهان تا چه اندازه میتواند گسترش پیدا کند.
پیامدهای لجستیکی یک گسترش دیگر کاملاً روشن است. برگزاری تورنمنتی بزرگتر به ورزشگاههای بیشتر، هتلهای بیشتر، امکانات حملونقل گستردهتر و به احتمال زیاد زمان بیشتری نیاز خواهد داشت. با این حال، پیامدهای مالی چنین تغییری میتواند حتی مهمتر باشد. با آسانتر شدن مسیر صعود برای بسیاری از تیمهای بزرگ فوتبال جهان، جام جهانی ۶۴ تیمی ممکن است از ارزش تجاری رقابتهای انتخابی بکاهد و در عین حال اهمیت رویداد اصلی فیفا را افزایش دهد.
اگر شبکههای تلویزیونی ارزش کمتری برای رقابتهای انتخابی قائل شوند، شش کنفدراسیون منطقهای فوتبال جهان ممکن است بیش از پیش به منابع مالی توزیعشده از سوی فیفا وابسته شوند؛ موضوعی که میتواند نفوذ مالی و در نتیجه قدرت بیشتری را به سمت نهاد حاکم بر فوتبال جهان سوق دهد.
الکساندر چفرین، رئیس یوفا، سال گذشته گفته بود: «فکر نمیکنم این ایده خوبی برای خود جام جهانی باشد و برای مسابقات انتخابی ما هم ایده خوبی نیست. بنابراین از این ایده حمایت نمیکنم.» موضع نهاد حاکم بر فوتبال اروپا از آن زمان تغییری نکرده است.
شیخ سلمان بن ابراهیم آلخلیفه، رئیس کنفدراسیون فوتبال آسیا، نیز با این ایده مخالفت کرده و سال گذشته این پرسش را مطرح کرده بود که روند گسترش جام جهانی قرار است تا کجا ادامه پیدا کند.
اینفانتینو در توضیح ایده گسترش جام جهانی گفت: «فکر میکنم مهم است که وقتی میخواهید جام جهانی را برگزار کنید، این کار را برای تمام جهان انجام دهید، نه فقط اروپا و آمریکای جنوبی. اگر به کشورهای کوچکتر فرصت حضور در جام جهانی را ندهید، آنها انگیزهای برای ادامه پیشرفت نخواهند داشت.»
چالشهایی در مقیاسی کاملاً متفاوت
جام جهانی ۲۰۲۶ در کانادا، مکزیک و آمریکا نخستین دوره این مسابقات از سال ۱۹۹۸ بود که از قالب ۳۲ تیمی فاصله گرفت و با حضور ۴۸ تیم، طی بیش از پنج هفته و در ۱۰۴ مسابقه برگزار شد.
اگر ساختار کلی مسابقات حفظ شود و گروههای چهار تیمی پس از آن با مرحله حذفی ۳۲ تیمی ادامه پیدا کنند، جام جهانی ۶۴ تیمی شامل ۱۲۸ مسابقه خواهد بود؛ یعنی ۲۴ بازی بیشتر از جام جهانی ۲۰۲۶ و دو برابر تعداد مسابقات برگزارشده در قالب قدیمی ۳۲ تیمی. مگر اینکه فیفا برنامه مسابقات را فشردهتر کند یا بازیهای بیشتری را بهطور همزمان برگزار کند، چنین تغییری میتواند حدود یک هفته دیگر به تورنمنتی اضافه کند که همین حالا نیز بیش از پنج هفته طول میکشد.
برنامهریزیها برای برگزاری بخش عمده جام جهانی ۲۰۳۰ در اسپانیا، پرتغال و مراکش انجام شده است؛ در حالی که اروگوئه، آرژانتین و پاراگوئه نیز هرکدام میزبان یک مسابقه در دور نخست خواهند بود تا صدمین سالگرد برگزاری این تورنمنت گرامی داشته شود.
برگزاری مسابقات ۶۴ تیم در شش کشور میزبان، چالشی بزرگ از نظر سازماندهی خواهد بود. انجام چنین کاری در یک کشور واحد میتواند حتی دشوارتر باشد.
عربستان سعودی که قرار است بهتنهایی میزبان جام جهانی ۲۰۳۴ باشد، همین حالا نیز با پرسشهای مهمی درباره زمانبندی مسابقات مواجه است. انتظار میرود ماه رمضان در آن سال از اواسط نوامبر آغاز شود؛ موضوعی که تکرار بازه زمانی نوامبر و دسامبر مورد استفاده در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، کشور همسایه عربستان، را دشوار میکند و ممکن است به تغییر بیسابقه دیگری در تقویم فوتبال جهان منجر شود.
جام جهانی ۶۴ تیمی این چالشها را چند برابر خواهد کرد و به ورزشگاهها، مراکز تمرینی، هتلها، ظرفیت حملونقل و نیروهای داوطلب بیشتری نیاز خواهد داشت؛ ضمن اینکه فشار بیشتری بر زیرساختهای کشوری وارد میکند که هنوز در حال توسعه صنعت گردشگری خود است.
عربستان سعودی برای قالب فعلی ۴۸ تیمی، ۱۵ ورزشگاه را پیشنهاد داده است؛ هشت ورزشگاه در ریاض، چهار ورزشگاه در جده و سایر ورزشگاهها در شهرهای خُبر، نئوم و ابها قرار خواهند داشت. عملیات ساختوساز و بازسازی نیز پیش از جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ آغاز شده است.
در این رابطه بخوانید: جام جهانی ۶۴ تیمی؛ درخواست جنجالی برای ۲۰۳۰
فشار مضاعف بر فوتبال داخلی
گسترش جام جهانی همچنین فشار بیشتری بر تقویم بینالمللی شلوغ فوتبال وارد خواهد کرد و فشار بر لیگهای داخلی را افزایش میدهد؛ لیگهایی که بسیاری از آنها خود را با فصل سنتی فوتبال اروپا، یعنی از آگوست تا مِی، هماهنگ کردهاند. لیگ ژاپن بهزودی نخستین فصل خود را در قالب آگوست تا می آغاز خواهد کرد و لیگ حرفهای فوتبال آمریکا نیز قصد دارد از سال آینده تغییر مشابهی ایجاد کند. بنابراین هر جام جهانی زمستانی در آینده، به جای اینکه عمدتاً لیگهای بزرگ اروپا را تحت تأثیر قرار دهد، همانند جام جهانی ۲۰۲۲، رقابتهای بیشتری را در سراسر جهان مختل خواهد کرد.
جام جهانی میتواند هزینه سنگینی برای فدراسیونهای ملی داشته باشد؛ حتی فدراسیونهای ثروتمندی مانند فرانسه. فدراسیون فوتبال فرانسه انتظار داشت در جام جهانی امسال ۲۴.۵ میلیون یورو (۲۸ میلیون دلار) هزینه کند و فیلیپ دیالو، رئیس این فدراسیون، گفته بود تیم ملی فرانسه احتمالاً باید حداقل به نیمهنهایی برسد تا متحمل ضرر مالی نشود.
دیالو در کنگره فیفا در ماه آوریل در ونکوور گفت فیفا باید حمایت مالی بیشتری از کشورهای شرکتکننده در جام جهانی به عمل آورد.
اگر حتی برگزاری یک تورنمنت ۴۸ تیمی نیز فشار مالی زیادی بر فدراسیونهای شرکتکننده وارد کند، برگزاری رقابتی طولانیتر با ۶۴ تیم میتواند این هزینهها را بیش از پیش افزایش دهد. نگرانیها درباره سلامت و رفاه بازیکنان نیز افزایش خواهد یافت؛ چرا که برگزاری مسابقات بیشتر، فشار کاری بیشتری بر بازیکنان نخبه فوتبال جهان وارد میکند.
جام جهانی ۶۴ تیمی به کشورهای بیشتری فرصت حضور در بزرگترین صحنه فوتبال جهان را میدهد، اما همزمان میتواند بار دیگر بحثهایی را درباره توازن رقابتی، طول مسابقات، هزینههای هواداران و این موضوع به راه بیندازد که آیا جام جهانی در صورت گسترش بیش از حد، بخشی از انحصار و جذابیتی را که سالها پایه محبوبیت آن بوده، از دست خواهد داد یا نه.
اینکه ایده جام جهانی ۶۴ تیمی از مرحله بحث فراتر برود یا نه، تا حدی ممکن است به قضاوت نهایی درباره نخستین جام جهانی ۴۸ تیمی بستگی داشته باشد.
همچنین بخوانید: پیشنهاد جنجالیتر از این نمیشد؛ ترامپ به اینفانتینو: دبیرکل سازمان ملل شو!
