جام جهانی میلیاردها دلار درآمدزایی دارد، اما جایزه قهرمان آن کمتر از قهرمانی در جام جهانی باشگاههاست.
این یکی از عجیبترین آمارهای دنیای فوتبال است؛ اسپانیا به تازگی قهرمان جام جهانی شده، معتبرترین تورنمنت فوتبال جهان که هر چهار سال یکبار برگزار میشود و میلیاردها هوادار در سراسر دنیا آن را دنبال میکنند، اما پاداش ۵۰ میلیون دلاری قهرمانی این تیم کمتر از نیمی از مبلغی است که چلسی برای فتح جام جهانی باشگاهها به دست آورد.
چلسی پس از قهرمانی در نخستین دوره فرمت جدید جام جهانی باشگاهها با حضور ۳۲ تیم، توانست تا ۱۲۵ میلیون دلار درآمد کسب کند؛ رقابتی که در شکل فعلی خود از ژوئن و جولای ۲۰۲۵ آغاز شد.
اما دلیل این اختلاف بزرگ چیست و این حجم از پول در فوتبال چگونه جابهجا میشود؟
درآمد فیفا از کجا میآید؟
برای درک بهتر تفاوت جوایز، ابتدا باید مدل اقتصادی فیفا را بررسی کرد. این سازمان در چرخه تجاری چهار ساله منتهی به جام جهانی ۲۰۲۶، انتظار داشت حدود ۱۳ میلیارد دلار درآمد داشته باشد که نزدیک به ۸.۹ میلیارد دلار آن مستقیماً از جام جهانی ۲۰۲۶ تأمین میشود.
بخش اصلی این درآمد از حق پخش تلویزیونی و رسانهای به دست میآید؛ رقمی بیش از ۴ میلیارد دلار که بزرگترین منبع درآمد فیفا محسوب میشود. پس از آن، درآمدهای مربوط به بلیتفروشی، خدمات میزبانی، تبلیغات و قراردادهای اسپانسری با برندهای بزرگی مانند کوکاکولا، آدیداس و ویزا قرار دارند.
در حقیقت، جام جهانی فقط یک مسابقه فوتبال نیست؛ یک رویداد عظیم رسانهای و تجاری است که فوتبال محور اصلی آن را تشکیل میدهد.
چرا سهم بازیکنان کمتر است؟
مجموع پاداشهای جام جهانی ۲۰۲۶ که در نهایت از طریق فدراسیونها به تیمها اختصاص پیدا میکند، ۶۵۵ میلیون دلار است؛ رقمی که در مقایسه با درآمد چند میلیارد دلاری این تورنمنت، بخش کوچکی به حساب میآید.
بخش زیادی از درآمد فیفا صرف هزینههای برگزاری مسابقات، فعالیتهای سازمانی و برنامههای توسعه فوتبال در ۲۱۱ کشور عضو این نهاد میشود. فیفا سالهاست جام جهانی را علاوه بر یک رقابت ورزشی، ابزاری برای توزیع منابع مالی در سراسر جهان میداند.
به همین دلیل حتی تیمهایی که در مرحله گروهی جام جهانی حذف میشوند نیز مبلغ ۹ میلیون دلار دریافت میکنند.
چرا جام جهانی باشگاهها جایزه بیشتری دارد؟
جام جهانی باشگاهها اما با منطق متفاوتی طراحی شده است. فیفا پس از گسترش این رقابتها به ۳۲ تیم، مجموع جوایز آن را به یک میلیارد دلار رساند و سهم قهرمان را تا ۱۲۵ میلیون دلار افزایش داد.
دلیل رسمی فیفا برای این اختلاف، هزینههای سنگین باشگاههاست. تیمهای بزرگ در طول فصل با دستمزدهای نجومی، قراردادهای چند میلیون یورویی بازیکنان و برنامه فشرده مسابقات روبهرو هستند؛ بنابراین فیفا برای متقاعد کردن آنها به حضور در تورنمنتی که ممکن است برنامه فصل داخلیشان را مختل کند، جوایز بسیار بالاتری در نظر گرفته است.
در تیمهای ملی چنین شرایطی وجود ندارد؛ بازیکنان برای حضور در مسابقات ملی همان دستمزدهای باشگاهی را دریافت نمیکنند و فیفا برای برگزاری جام جهانی نیازی به پرداخت چنین مبالغی ندارد.
از طرف دیگر، جام جهانی باشگاهها هنوز یک محصول جدید در بازار فوتبال است و فیفا برای افزایش اعتبار آن نیاز دارد باشگاههای بزرگ جهان را جذب کند. حضور تیمهایی مانند چلسی، رئال مادرید و منچسترسیتی به این رقابتها اعتبار میدهد.
اما جام جهانی ملی نیازی به چنین مشوقی ندارد. این تورنمنت نزدیک به یک قرن اعتبار ساخته و هر کشوری برای حضور در آن تلاش میکند؛ بنابراین فیفا مجبور نیست برای بالا بردن ارزش آن، جایزهای نجومی تعیین کند.
آینده اقتصاد فوتبال
اعداد نشان میدهند که جام جهانی هر چهار سال یکبار نزدیک به ۹ میلیارد دلار برای فیفا درآمد ایجاد میکند، در حالی که جام جهانی باشگاهها در نخستین دوره فرمت جدید خود یک میلیارد دلار جایزه توزیع کرد.
اینکه آیا با تثبیت جایگاه جام جهانی باشگاهها، این فاصله همچنان ادامه خواهد داشت یا فیفا برای کاهش اختلاف، پاداش جام جهانی را افزایش میدهد، یکی از مهمترین بحثهای اقتصادی فوتبال در سالهای آینده خواهد بود.
همچنین بخوانید: احضار اینفانتینو به کنگره آمریکا؛ تحقیق درباره رابطه رئیس فیفا با ترامپ