نبرد بر سر حق پخش تلویزیونی جام جهانی در آمریکا، به رقابتی میان شبکههای تلویزیونی سنتی و پلتفرمهای پخش آنلاین تبدیل شده است؛ رقابتی که ممکن است نقطه عطفی در صنعت رسانه و پخش مسابقات ورزشی باشد.
واگذاری حق پخش جام جهانی امسال در آمریکا، با توافقی ارزانتر از حد انتظار انجام شد تا فیفا از درگیری حقوقی با دارندگان فعلی این امتیاز، یعنی شبکه فاکس اسپورتس، جلوگیری کند. اما مزایده این هفته برای تعیین حق پخش مسابقات جام جهانی ۲۰۳۰، شرایط کاملاً متفاوتی خواهد داشت.
کارشناسان حقوق رسانه و پخش تلویزیونی در آمریکا و اروپا که روزنامه گاردین با آنها گفتوگو کرده، اتفاقنظر دارند که فیفا در این دوره با رقابتی بیسابقه و پیشنهادی بسیار گرانقیمت روبهرو خواهد شد. پیشبینی میشود ارزش این قرارداد به رقمی بین ۱.۵ تا ۲ میلیارد دلار برسد. برخی کارشناسان حتی معتقدند نتیجه این مزایده میتواند به نقطه عطفی در صنعت ورزش و سرگرمی تبدیل شود.
در این میان، به نظر میرسد یک گزینه بیش از دیگران شانس ورود جدی به رقابت را دارد: نتفلیکس.
یکی از خریداران باسابقه حقوق رسانهای به گاردین گفته است: «اگر بخواهم روی یک گزینه شرط ببندم، نتفلیکس را انتخاب میکنم. آنها حاضرند برای به دست آوردن این حق پخش، هر مبلغی را که لازم باشد پرداخت کنند.»
منابع متعدد تأیید کردهاند که نتفلیکس پیش از پایان مهلت ارسال پیشنهادهای اولیه در روز پنجشنبه، در این مزایده شرکت خواهد کرد.
در کنار نتفلیکس، پلتفرمهایی مانند اپل تیوی، دیزنی، آمازون، یوتیوب و دازن نیز وارد رقابت خواهند شد. از سوی دیگر، غولهای سنتی تلویزیون و رسانه، از جمله فاکس، ESPN، انبیسی یونیورسال و اسکایدنس نیز برای خرید حق پخش تلاش میکنند. البته ممکن است اسکایدنس به دلیل کاهش هزینهها پس از خرید ۱۱۰ میلیارد دلاری شرکت برادران وارنر دیسکاوری، با محدودیت بودجه مواجه شود.
نتفلیکس پیش از این نیز حق پخش انحصاری جامهای جهانی فوتبال زنان در سالهای ۲۰۲۷ و ۲۰۳۱ را در آمریکا به دست آورده است.
یکی از مدیران باسابقه صنعت پخش میگوید: «با توجه به تعداد زیاد خریداران احتمالی، نتایج مختلفی ممکن است رقم بخورد. تمام شرکتهای رسانهای و پلتفرمهای استریم در این مزایده شرکت خواهند کرد. حفظ حق پخش برای فاکس کار بسیار دشواری خواهد بود.»
بیشتر بخوانید: نتفلیکس به جنگ تلویزیونها در جام جهانی میرود

فروش یکپارچه حق پخش انگلیسی و اسپانیایی؛ تغییر مهم در سیاست فیفا
یکی از تغییرات مهم این دوره آن است که فیفا برای نخستین بار حق پخش انگلیسیزبان و اسپانیاییزبان را بهصورت یک بسته واحد عرضه میکند. این تصمیم نشان میدهد فیفا احتمالاً به دنبال واگذاری انحصاری تمام حقوق پخش به یک شرکت است؛ مدلی که میتواند برای پلتفرمهای استریم جذابتر باشد.
فاکس برای در اختیار گرفتن حق پخش انحصاری انگلیسیزبان جام جهانی ۲۰۲۶، مبلغ ۴۸۵ میلیون دلار پرداخت کرده بود. شبکه تلموندو، متعلق به انبیسی یونیورسال، نیز برای حق پخش اسپانیاییزبان ۶۰۰ میلیون دلار هزینه کرده بود.
با این حال، یک موضوع تقریباً قطعی به نظر میرسد: قیمت حق پخش جام جهانی ۲۰۳۰ بسیار بیشتر خواهد بود؛ حتی با وجود اینکه برگزاری مسابقات در مراکش، اسپانیا و پرتغال و اختلاف ساعت این کشورها با آمریکا، ممکن است زمان پخش مسابقات را برای مخاطبان آمریکایی کمتر مطلوب کند.
تعیین تأثیر اختلاف ساعت بر ارزش قرارداد آسان نیست، اما ظاهراً تقاضای بالای بازار میتواند این مسئله را کماهمیت کند.
برای مقایسه، شبکه انبیسی برای خرید حق پخش انحصاری المپیک پاریس ۲۰۲۴ حدود ۱.۵ میلیارد دلار پرداخت کرد. این شبکه در جریان مسابقات، بهطور میانگین روزانه بیش از ۳۰ میلیون بیننده داشت؛ هرچند المپیک به دلیل تنوع بسیار بیشتر رشتهها و مسابقات، از نظر برنامهریزی و پخش با جام جهانی تفاوت دارد.
آمار بینندگان جام جهانی ۲۰۲۶، اشتهای رسانهها را بیشتر کرد
فیفا در سال ۲۰۱۵، بدون برگزاری مزایده رقابتی، قرارداد حق پخش فاکس و تلموندو را تمدید کرد. این تصمیم در واقع جبرانی برای انتقال جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به فصل زمستان بود. اما موفقیت چشمگیر جام جهانی امسال، موقعیت فیفا را در مذاکرات جدید تقویت کرده است.
پخش زنده پیروزی اسپانیا مقابل آرژانتین در وقتهای اضافه فینال، از سوی فاکس به پربینندهترین پخش تلویزیونی یک مسابقه فوتبال در تاریخ آمریکا تبدیل شد. شمار بینندگان این مسابقه در اوج پخش به ۵۱ میلیون و ۶۸۵ هزار نفر رسید. همچنین پنج مسابقه جام جهانی بهطور میانگین بیش از ۲۰ میلیون بیننده داشتند. میانگین تعداد بینندگان تمام ۱۰۴ مسابقه نیز به ۷.۷ میلیون نفر رسید؛ رقمی که دو برابر میانگین مخاطبان جام جهانی ۲۰۲۲ قطر بود.
عملکرد شبکه تلموندو نیز قابل توجه بود. پوشش اسپانیاییزبان این شبکه که از طریق پلتفرم استریم پیکاک متعلق به انبیسی در دسترس بود، بهطور میانگین برای هر مسابقه شش میلیون بیننده داشت.
دیدار اسپانیا مقابل آرژانتین و مکزیک مقابل انگلیس نیز در اوج پخش بیش از ۲۳ میلیون بیننده جذب کردند؛ آماری که بالاترین میزان مخاطب برای پخش اسپانیاییزبان فوتبال در تاریخ آمریکا محسوب میشود. این آمار خیرهکننده، درآمد تبلیغاتی قابل توجهی برای شبکههای پخشکننده به همراه داشت.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل بازار تبلیغات «گایدلاین»، فاکس و تلموندو در مجموع طی جام جهانی ۲۰۲۶ حدود ۱.۱۹ میلیارد دلار درآمد تبلیغاتی کسب کردند؛ رقمی که تقریباً سه برابر درآمد آنها از جام جهانی قطر در چهار سال قبل بود و حتی از مجموع سرمایهگذاری اولیه آنها برای خرید حق پخش نیز فراتر رفت.
فاکس بهتنهایی ۸۳۵ میلیون دلار از تبلیغات جام جهانی درآمد کسب کرد.
طبق گزارش نشریه هالیوود ریپورتر، هزینه پخش هر آگهی ۳۰ ثانیهای در این مسابقات بین ۲۰۰ هزار تا ۷۵۰ هزار دلار بود. همچنین وقفههای ششدقیقهای برای نوشیدن آب در هر مسابقه، بین دو تا ۹ میلیون دلار درآمد تبلیغاتی ایجاد کردند.

فیفا این بار به دنبال کسب حداکثر درآمد است
فیفا که در فرآیند واگذاری حق پخش جام جهانی ۲۰۲۶ به دلیل شرایط خاص آن فرصت کسب درآمد قابل توجهی را از دست داده بود، این بار قصد دارد بیشترین بهره مالی را از بازار آمریکا ببرد.
برگزاری مزایده تنها چهار ماه پس از میزبانی آمریکا از جام جهانی، به نظر میرسد تصمیمی حسابشده برای استفاده از موج علاقه و توجه ایجادشده پس از مسابقات باشد.
موفقیت جام جهانی ۲۰۲۶ نقش مهمی در درآمدهای رسانهای فیفا داشت. این سازمان در چرخه مالی چهار ساله منتهی به سال ۲۰۲۶، حدود چهار میلیارد دلار درآمد رسانهای کسب کرد که بخش عمده آن به جام جهانی مربوط میشد.
از سوی دیگر، اضافه شدن وقفههای نوشیدن آب در مسابقات، فرصت تبلیغاتی بیشتری در اختیار شبکههایی مانند فاکس قرار میدهد.
با این حال، فیفا این بار میخواهد از این فرصت نیز سهم خود را دریافت کند و احتمالاً ارزش این امتیاز را در قیمت نهایی حق پخش لحاظ خواهد کرد؛ برخلاف جام جهانی ۲۰۲۶ که این فرصت در اسناد اولیه مزایده پیشبینی نشده بود. دو وقفه سهدقیقهای در هر نیمه مسابقه، تنها در سال گذشته نهایی شدند و در اسناد اولیه مزایده جام جهانی ۲۰۲۶ وجود نداشتند.
فرانسوا گودار، تحلیلگر مستقل رسانه، در این باره میگوید: «تبلیغات ورزشی در مقایسه با برنامههای سرگرمی ارزش بسیار بیشتری دارند، زیرا مخاطبان گستردهتری را پوشش میدهند. با این حال، رویدادهای مقطعی مانند جام جهانی معمولاً برای سرویسهای اشتراکی چندان ایدهآل نیستند؛ چون این پلتفرمها به محتوایی نیاز دارند که در تمام طول سال مخاطب را حفظ کند.»
او در ادامه به جایگاه فاکس اشاره میکند: «فاکس بیش از بسیاری از شبکهها به جام جهانی نیاز دارد و ارتباط نزدیکی با این رقابت دارد. این شبکه در مقایسه با دیگر پخشکنندگان سنتی، کوچکتر است و تا حد زیادی به ورزش و اخبار متکی است.
با این وجود، رقابت میان پلتفرمهای استریم برای خرید حقوق ورزشی در آمریکا بسیار شدیدتر از اروپا شده است. نتفلیکس، آمازون و یوتیوب همگی حق پخش مسابقات لیگ فوتبال آمریکایی (NFL) را خریداری کردهاند و اپل نیز سرمایهگذاری گستردهای در فرمول یک انجام داده است. بنابراین نمیتوان هیچکدام از این شرکتها را از رقابت کنار گذاشت.»
آیا جام جهانی ۲۰۳۰ نخستین رویداد ورزشی بزرگ با پخش انحصاری در یک پلتفرم استریم خواهد بود؟
آدام کلی، رئیس آژانس بازاریابی ورزشی بینالمللی IMG، یکی از افرادی است که در مذاکرات متعدد مربوط به حقوق پخش ورزشی حضور دارد. او مدتهاست درباره قدرت گرفتن پلتفرمهای استریم در صنعت ورزش هشدار داده و معتقد است جام جهانی ۲۰۳۰ میتواند نقطه عطف این روند باشد. به باور او، این احتمال وجود دارد که برای نخستین بار یک رویداد ورزشی بسیار بزرگ در یک بازار مهم، بهطور انحصاری در اختیار یک سرویس پخش آنلاین قرار بگیرد.
شرکت IMG در حال حاضر مسئول فروش حقوق تجاری و رسانهای بیش از ۷۰ سازمان ورزشی در جهان است که از جمله آنها میتوان به لیگ برتر فوتبال انگلیس، راگبی جهانی و مسابقات تنیس ویمبلدون اشاره کرد.
نتفلیکس علاوه بر خرید حق پخش انحصاری جامهای جهانی فوتبال زنان در سالهای ۲۰۲۷ و ۲۰۳۱ در آمریکا، حق پخش انحصاری جام جهانی ۲۰۳۰ در اسپانیا را نیز به دست آورده است. البته نتفلیکس طبق مقررات دولت اسپانیا موظف است مسابقات تیم ملی اسپانیا، هر دو دیدار نیمهنهایی، فینال و دستکم یک مسابقه در روز را در اختیار یک شبکه تلویزیونی داخلی با پخش رایگان قرار دهد.
آدام کلی درباره قدرت پلتفرمهای استریم میگوید: «این شرکتها آینده صنعت پخش هستند، زیرا در تبدیل توجه مخاطبان به درآمد، جزو بهترین شرکتهای جهان محسوب میشوند. مدل تجاری آنها به دلیل ابعاد فعالیت، مقیاس گسترده و میزان بالای مصرف محتوا از سوی مشتریان، امکان درآمدزایی بیشتری نسبت به رقبایشان فراهم میکند.»
او در ادامه بهطور ویژه از نتفلیکس نام میبرد: «نتفلیکس بهویژه در ساخت یک پلتفرم تبلیغاتی پیشرفته و سودآور موفق عمل کرده است. این شرکت زیرساخت و توانایی فنی لازم برای چنین پروژهای را در اختیار دارد و جام جهانی فوتبال زنان ۲۰۲۷ میتواند یک فرصت آزمایشی ایدهآل برای آن باشد.
اگر نتفلیکس در مزایده حق پخش جام جهانی موفق شود، این اتفاق نشان میدهد که شاید آینده پخش مسابقات ورزشی به چنین پلتفرمهایی تعلق داشته باشد.»

مدل درآمدزایی نتفلیکس؛ برگ برنده در رقابت با شبکههای سنتی
ورود جدی نتفلیکس به بازار تبلیغات، یکی از عوامل مهمی است که میتواند شانس این شرکت را در رقابت برای خرید حق پخش جام جهانی افزایش دهد. این شرکت سال گذشته یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار از محل تبلیغات درآمد کسب کرد و پیشبینی میشود این رقم در سال جاری به ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار برسد. این جایگاه باعث شده نتفلیکس در زمینه درآمدزایی از تبلیغات، از اپل تیوی و آمازون جلوتر قرار بگیرد و موقعیت مناسبی برای کسب سود از پروژه بزرگی مانند پخش جام جهانی فوتبال مردان داشته باشد.
یکی از مزیتهای مهم بازار آمریکا برای نتفلیکس، نبود الزام قانونی برای پخش رایگان مسابقات جام جهانی از طریق شبکههای تلویزیونی آزاد است. این موضوع به نتفلیکس اجازه میدهد در صورت برنده شدن، تمام مسابقات را بهصورت انحصاری و از طریق اشتراک پولی پخش کند.
البته این احتمال وجود دارد که نتفلیکس برای اهداف تبلیغاتی و جذب مشترک جدید، برخی مسابقات را در دسترس کاربران غیرمشترک نیز قرار دهد؛ رویکردی که اپل تیوی پیشتر در همکاری با لیگ فوتبال آمریکا (MLS) از آن استفاده کرده است. یکی دیگر از منابع فعال در صنعت پخش در این باره میگوید: «ویژگی منحصربهفرد نتفلیکس بهعنوان یک شرکت، ارائه محتوای انحصاری است. بنابراین چرا باید چنین امتیازی را در اختیار رقبای خود قرار دهد؟ هیچ قانونی در آمریکا مانع پخش انحصاری مسابقات از سوی این شرکت نیست. به همین دلیل، انتظار دارم اگر نتفلیکس در مزایده برنده شود، تمام مسابقات را برای خود نگه دارد.»
احتمال همکاری نتفلیکس با یک شبکه تلویزیونی سنتی
با توجه به گزارشهای اخیر مبنی بر بررسی احتمال ارائه پیشنهاد خرید شرکت انبیسی یونیورسال از سوی نتفلیکس، نمیتوان احتمال همکاری آینده این پلتفرم با یک شبکه تلویزیونی سنتی را نیز نادیده گرفت.
نتفلیکس سال گذشته پیشنهاد ۸۵ میلیارد دلاری خود برای خرید شرکت برادران وارنر را پس گرفت. با این حال، گزارشها حاکی از آن است که این شرکت همچنان به دنبال گسترش فعالیتهای خود در صنعت رسانه است و احتمال بررسی گزینههای جدید را کنار نگذاشته است.
برخی منابع حتی معتقدند زمانبندی مزایده فیفا بهگونهای انتخاب شده که فرصت مناسبی برای ارائه یک پیشنهاد رقابتی از سوی نتفلیکس ایجاد کند.
استدلال آنها این است که نتفلیکس برای تبلیغ و جذب مخاطب در جریان جام جهانی فوتبال زنان ۲۰۲۷ به محتوای ورزشی بیشتری نیاز دارد و خرید حق پخش جام جهانی ۲۰۳۰ میتواند این استراتژی را تقویت کند.
در مقابل، برخی کارشناسان معتقدند فیفا بهتر بود برای برگزاری این مزایده صبر میکرد تا ابتدا از فرصت ایجادشده توسط جام جهانی زنان ۲۰۲۷ برای افزایش بیشتر توجه عمومی به مسابقات فوتبال استفاده کند.

توقف مذاکرات NFL فرصتی برای فیفا ایجاد کرد
یکی دیگر از عوامل احتمالی تأثیرگذار بر زمانبندی مزایده، تصمیم لیگ فوتبال آمریکایی NFL برای متوقف کردن روند مذاکرات مربوط به حقوق رسانهای خود است. این لیگ در حال تلاش برای مذاکره مجدد و زودهنگام درباره قراردادهایی است که قرار است تا سال ۲۰۳۴ اعتبار داشته باشند. به نظر میرسد این وضعیت، فضای مناسبی برای ورود فیفا به بازار و آغاز فرآیند فروش حقوق پخش ایجاد کرده است.
اگرچه پس از دور نخست پیشنهادها در روز پنجشنبه، احتمال برگزاری دور دوم مزایده نیز وجود دارد، اما انتظار میرود نتیجه نهایی طی چند هفته آینده مشخص شود. این اتفاق میتواند برای جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، نیز دستاوردی مهم باشد؛ چراکه او در ادامه مسیر خود برای انتخاب مجدد بهعنوان رئیس این سازمان قرار دارد.
مزایده حق پخش جام جهانی ۲۰۳۰ در آمریکا فراتر از یک معامله چند میلیارد دلاری میان فیفا و شبکههای تلویزیونی است. این رقابت میتواند معادلات قدرت در صنعت پخش ورزش را تغییر دهد. از یک سو، شبکههایی مانند فاکس برای حفظ جایگاه سنتی خود و درآمدهای تبلیغاتی عظیم جام جهانی تلاش میکنند و از سوی دیگر، پلتفرمهایی مانند نتفلیکس، آمازون، اپل و یوتیوب به دنبال گسترش نفوذ خود در بازار محتوای ورزشی هستند.
اگر نتفلیکس بتواند حق پخش انحصاری جام جهانی ۲۰۳۰ آمریکا را به دست آورد، این اتفاق میتواند یکی از مهمترین نشانههای تغییر ساختار صنعت پخش مسابقات ورزشی باشد؛ تغییری که در آن پلتفرمهای آنلاین بهتدریج جایگاه شبکههای تلویزیونی سنتی را به چالش میکشند.
بیشتر بخوانید: نامزدهای ریاست فیفا نهایی شدند؛ یک فرانسوی و یک ژاپنی رقبای اینفانتینو
