ماجرای مجوز حرفهای در فوتبال ایران، سالهاست به یکی از نقاط ضعف جدی باشگاهها تبدیل شده؛ ضعفی که هر فصل با نزدیک شدن به زمان معرفی نمایندگان آسیایی، دوباره خود را نشان میدهد. در این میان، سپاهان بهعنوان یکی از منظمترین و مدعیترین باشگاههای فوتبال ایران، حالا در موقعیتی قرار گرفته که ناکامی در دریافت این مجوز، بیش از هر چیز توجهها را به سمت چرایی این اتفاق جلب کرده است.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که رقابت برای حضور در لیگ نخبگان آسیا به اوج خود رسیده و هر تصمیمی میتواند سرنوشت چندین تیم را تغییر دهد. همین مسئله باعث شده تا بحث مجوز حرفهای سپاهان، فراتر از یک موضوع فنی، وارد فضای تحلیلهای رسانهای و حتی حاشیههای رقابتی شود.
باشگاه سپاهان نهتنها در اغلب دورهها بدون چالش جدی موفق به دریافت این مجوز شده بود، بلکه با برخورداری از یکی از مجهزترین و استانداردترین ورزشگاههای کشور، همواره بهعنوان الگوی زیرساختی در فوتبال ایران مطرح بوده است. همین پیشینه مثبت باعث شده است که موفق نبودن این باشگاه در دریافت مجوز حرفهای در مقطع کنونی، بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد و این پرسش را ایجاد کند که چه نواقص و خلأهایی در فرآیندهای مدیریتی و اجرایی به وجود آمده که چنین باشگاهی را با این چالش مواجه کرده است.
در نگاه اول، دریافت نکردن مجوز حرفهای برای باشگاهی مانند سپاهان، شاید عجیب بهنظر برسد؛ باشگاهی که همواره از نظر زیرساخت، امکانات و حتی ثبات مدیریتی نسبت به بسیاری از رقبا وضعیت بهتری داشته است، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد که این موضوع، بیش از آنکه به ظاهر باشگاهها مربوط باشد، به رعایت دقیق الزامات چهارگانه AFC بازمیگردد؛ معیارهایی که شامل مسائل مالی، حقوقی، زیرساختی و ورزشی میشوند.
گره اصلی؛ وقتی «بحث مالی» تعیینکننده میشود
در میان این معیارها، بخش مالی همواره پاشنه آشیل باشگاههای ایرانی بوده است. تأخیر در تسویهحسابها، بدهیهای انباشته، پروندههای حقوقی و مهمتر از همه، نحوه ارائه و بارگذاری مستندات مالی، عواملی هستند که میتوانند حتی باشگاههای بزرگ را از دریافت مجوز بازدارند. در مورد سپاهان نیز نشانهها حاکی از آن است که مشکلات مالی و نواقص در ارائه مستندات، نقش پررنگی در این تصمیم داشتهاند.
جزئیاتی که سرنوشتساز میشوند
در فرآیند صدورمجوز حرفهای، صرف داشتن امکانات یا حتی پرداخت بخش عمدهای از بدهیها کافی نیست؛ زمانبندی، دقت در مستندسازی و رعایت جزئیات اداری، نقش تعیینکنندهای دارند. در چنین شرایطی، حتی یک نقص در مدارک یا تأخیر در ثبت اطلاعات میتواند کل پرونده را تحتتأثیر قرار دهد؛ موضوعی که بهنظر میرسد سپاهان نیز از آن بینصیب نبوده است.
قصور مدیریتی یا پیچیدگی ساختار؟
یکی از نکات مهم در این پرونده، بحث نقش مدیریت باشگاههاست. در بسیاری از نمونههای موفق، باشگاهها از همان ابتدای فصل، کمیتههای تخصصی برای پیگیری مجوز حرفهای تشکیل میدهند و روند آمادهسازی مدارک را بهصورت مستمر دنبال میکنند. در طرف مقابل، هرگونه تأخیر یا سهلانگاری در این مسیر، میتواند هزینهای سنگین بههمراه داشته باشد؛ اتفاقی که بهنظر میرسد در مورد سپاهان نیز تا حدی رخ داده است، هرچند نمیتوان آن را بهطور کامل به یک عامل خاص محدود کرد.
حاشیهای به نام «رقابت آسیایی»
همزمان با اعلام صادر نشدن مجوز برای سپاهان، برخی واکنشها و تحلیلها، این موضوع را به رقابت با سایر تیمها برای کسب سهمیه آسیایی مرتبط دانستند؛ رویکردی که بیش از آنکه مبتنیبر واقعیتهای فنی باشد، رنگوبوی رسانهای و هواداری دارد. واقعیت این است که فرآیند صدور مجوز حرفهای، بر اساس آییننامههای مشخص و دادههای مستند انجام میشود و جای چندانی برای اعمال سلیقه یا تأثیرگذاری رقابتی باقی نمیگذارد.
مثلث مشکلات مالی، جنگ و تناقض روایتها
در حالیکه برخی روایتها تلاش دارند شرایط خاص ناشی از جنگ و آسیبهای وارده به مجموعه فولاد مبارکه را بهعنوان یکی از عوامل تأثیرگذار بر وضعیت مالی سپاهان مطرح کنند، بررسیها نشان میدهد این ادعا نمیتواند بهطور کامل توجیهکننده ناکامی در دریافت مجوز حرفهای باشد. بر اساس الزامات کنفدراسیون فوتبال آسیا، یکی از مهمترین معیارها در صدور مجوز، شفافیت و تراز مثبت یا قابلقبول صورتهای مالی است؛ موضوعی که بهنظر میرسد سپاهان در ارائه مستندات مرتبط با آن با چالشهایی مواجه بوده است. از این منظر، حتی اگر فشارهای بیرونی نیز وجود داشته، ضعف در تنظیم، ارائه و دفاع از اسناد مالی را میتوان یکی از دلایل اصلی این اتفاق دانست؛ مسئلهای که بیش از آنکه به شرایط بیرونی مرتبط باشد، به نحوه مدیریت داخلی و فرآیندهای اداری باشگاه بازمیگردد.
مشکلات اصلی باشگاههای ایرانی در مسیر مجوز حرفهای
محمدرضا قربانی، مشاور و کارشناس مجوز حرفهای فوتبال کشورمان به ایسنا میگوید: باشگاههای ایرانی همواره در برخی بخشها با مشکل مواجه هستند که مهمترین آنها مربوط به ترازها و صورتهای مالی، تسویهحسابها با بازیکنان و همچنین رعایت معیارهای A-b تعیینشده از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا در حوزههای زیرساخت، پرسنلی، ورزشی و مالی است.
تسویه بدهیها؛ چالش بزرگ پیش از مهلت AFC
وی میافزاید: یکی از مهمترین چالشها، موضوع تسویهحساب با بازیکنان و پروندههای حقوقی تا زمان مقرر AFC است؛ چرا که باشگاهها موظف هستند تا پیش از موعد مقرر، که معمولاً تا دهم اردیبهشت تعیین شده، وضعیت بدهیهای خود را مشخص کرده و مدارک مربوط به تسویه یا توافق را ارائه دهند و همین مسئله یکی از دلایل اصلی ناکامی در دریافت مجوز حرفهای برای برخی باشگاهها محسوب میشود.
این کارشناس بیان میکند: علاوهبر معیارهای مالی، در صورتی که باشگاهی در هر یک از چهار معیار اصلی دیگر نیز نتواند حدنصابهای لازم را کسب کند، این موضوع نیز در ناکامی در صدور مجوز حرفهای تأثیرگذار خواهد بود. در شرایط فعلی و با توجه به وضعیت خاص کشور، باشگاهها تلاش کردهاند حداقلهای لازم را رعایت کنند، اما همچنان برخی مشکلات پابرجاست.
وضعیت سپاهان؛ در انتظار بازنگری یا استیناف
قربانی درباره وضعیت باشگاه سپاهان که موفق به اخذ مجوز حرفهای نشد، یادآور میشود: در حال حاضر، کمیته بدوی اعلام کرده است که این باشگاه موفق به دریافت مجوز حرفهای نشده و باید منتظر بود تا درخواست باشگاه برای زمان بازنگری از سوی کمیته صدور مجوز حرفهای تایید شود و باشگاه سپاهان نواقص را برطرف میکند یا اینکه درخواست حضور در کمیته استیناف را خواهد داشت. اینکه صادر نشدن مجوز بهدلیل یک مشکل خاص یا مجموعهای از نواقص بوده، نیازمند بررسی دقیقتر است و احتمال بازنگری در این تصمیم وجود دارد.
نقش کمیته صدور مجوز و دلایل رد اولیه سپاهان
وی ادامه میدهد: در ساختار داخلی فوتبال ایران، کمیتهای مسئول بررسی و صدور مجوز حرفهای است و در حال حاضر، این کمیته به این جمعبندی نرسیده که سپاهان میتواند مجوز دریافت کند؛ موضوعی که عمدتاً به مشکلات مالی و نواقص موجود در مدارک بازمیگردد. با این حال، باشگاه میتواند درخواست بازنگری ارائه دهد یا مدارک خود را مجدداً بارگذاری کند که این امر منوط به موافقت نهادهای مربوطه و حتی اخذ مجوز از AFC خواهد بود.
اهمیت ایرادات «Critical» و سختی رفع آنها
این کارشناس تأکید میکند: اگر ایرادات مطرحشده از نوع اساسی و «Critical» باشد (معیارهای اصلی و A-b، مانند پرداخت نکردن بدهیها یا پروندههای حقوقی حلنشده)، ترازهای مالی و مشکلات ورزشی موجود و رفع آنها در کوتاهمدت دشوار خواهد بود. ضمن اینکه مشکلاتی مانند اختلال در اینترنت یا تفاوت امکانات باشگاهها در ماههای اخیر بهعلت جنگ تحمیلی نیز در کیفیت ارسال مدارک تأثیرگذار بوده است.
تأثیر شرایط کشور و مشکلات زیرساختی بر ارسال مدارک
قربانی اضافه میکند: نکته مهم دیگر، نحوه متقاعدسازی کمیتههای تصمیمگیر است؛ بهطوری که برخی باشگاهها توانستهاند با استفاده از افراد متخصص، کمیته را نسبت به وضعیت خود قانع کنند، بهطور نمونه باشگاه استقلال سه شکایت در مجامع بینالمللی دارد که همین جزو موانع صدور مجوز حرفهای بهشمار میرود، اما این موضوع در همه باشگاهها یکسان نبوده است.
سه عامل احتمالی ناکامی سپاهان در دریافت مجوز
وی با اشاره به دلایل احتمالی ناموفقیت سپاهان در کسب مجوز حرفهای میگوید: بر اساس اطلاعات موجود، سه عامل اصلی شامل نبود تحقق برخی معیارهای A و B، مشکلات مالی و کیفیت ارسال مدارک در این موضوع تأثیرگذار بودهاند، هرچند جزئیات دقیق آن نیازمند اعلام رسمی است.
این مشاور مجوز حرفهای درباره نقش مدیریت باشگاهها در این فرآیند توضیح میدهد: تفاوت اصلی میان باشگاههایی که مجوز دریافت میکنند و آنهایی که موفق نمیشوند، در میزان توجه مدیران به این موضوع است. برای نمونه، اگر مدیری بلافاصله پس از آغاز فعالیت خود، کمیته مجوز حرفهای را فعال کند، نشاندهنده اهمیت این موضوع برای باشگاه است، اما تأخیر در این زمینه و توجه نداشتن به این بخش در باشگاه برای ماهها و حضور در زمانهای بحرانی و زمان کم مانده به اخذ مجوز، نشاندهنده بیاهمیت بودن یا نداشتن تخصص مدیر مربوطه به مدیریت باشگاههای بزرگ میتواند منجر به بروز مشکلات اینچنینی شود.
تراز مالی منفی و اثر آن بر روند صدور مجوز
قربانی در ادامه به موضوع تراز مالی باشگاهها اشاره کرده و میگوید: قطعاً میزان بدهی و تراز مالی منفی تأثیر مستقیمی در این فرآیند دارد. برخی باشگاهها تلاش میکنند با تغییر در سرفصلهای مالی یا ارائه مستندات خاص، خود را به حدنصابهای لازم برسانند، اما این مسائل نیز میتواند مشکلساز شود.
شانس پایین سپاهان برای دریافت مجوز در زمان باقیمانده
وی در پاسخ به این پرسش که آیا سپاهان شانس دریافت مجوز را در زمان باقیمانده دارد یا خیر؟ یادآور میشود: با توجه به شرایط موجود، از نظر تخصصی احتمال دریافت مجوز توسط سپاهان چندان بالا به نظر نمیرسد، هرچند فرصتهایی برای اصلاح و ارائه مدارک جدید در نظر گرفته شده است.
حواشی سپاهان؛ بزرگنمایی یا واقعیت مشابه در سایر باشگاهها
این کارشناس درباره سهمیههای آسیایی نیز خاطرنشان میکند: بر اساس مقررات AFC، در صورتی که تیمهای اول تا سوم جدول موفق به دریافت مجوز حرفهای نشوند، تیمهای بعدی تا رده هفتم که موفق به اخذ مجوز شوند، جایگزین آنها خواهند شد و به مسابقات آسیایی راه پیدا میکنند.
قربانی در رابطه با اینکه بخشی از حواشی ایجادشده پیرامون سپاهان بهدلیل شرایط خاص و رقابت مستقیم این تیم برای کسب سهمیه آسیایی است، میگوید: بهنظر میرسد برخی مسائل راجعبه صادر نشدن مجوز حرفهای سپاهان بیش از حد بزرگنمایی شده، در حالی که مشکلات مشابه در سایر باشگاهها نیز وجود دارد.
راهکارهای افزایش شانس دریافت مجوز برای باشگاهها
وی با اشاره به وضعیت برخی باشگاهها تأکید میکند: کیفیت مدارک ارسالی برخی باشگاهها تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد، اما نحوه ارزیابی و نوع نگاه به این مدارک میتواند متفاوت باشد. بهعنوان نمونه، برخی باشگاهها با وجود بدهیهای سنگین یا پروندههای بینالمللی، توانستهاند شرایط خود را مدیریت کنند و همچنین باشگاهی مانند تراکتور بهدلیل تسویه بدهیهای گذشته و داشتن تراز مالی مثبت، توانسته بدون مشکل خاصی فرآیند دریافت مجوز را طی کند.
فرصت ۱۰ روزه و احتمال صدور مجوز مشروط
این کارشناس در ادامه اظهار میکند: در حال حاضر، به باشگاههایی مانند سپاهان مهلتی حدود ۱۰ روز داده شده تا مدارک خود را تکمیل و ارسال کنند و پس از آن، تصمیمگیری نهایی انجام خواهد شد. همچنین ممکن است در برخی موارد، مجوز بهصورت مشروط صادر شود؛ همانگونه که در سالهای گذشته نیز چنین اتفاقی رخ داده است.
ابهام در جایگزینها و لزوم اعلام رسمی AFC
قربانی خاطرنشان میکند: باشگاهها میتوانند در این مدت با بهروزرسانی صورتهای مالی، ارائه تضامین لازم و رفع نواقص موجود، شانس خود را برای دریافت مجوز افزایش دهند، اما در نهایت تصمیمگیری بر اساس رعایت دقیق آییننامهها و تأیید نهادهای ذیربط انجام خواهد شد.
وی در پایان یادآور میشود: در حال حاضر، بحثهایی درباره تیمهایی مانند پرسپولیس، گلگهر و چادرملو بهعنوان جایگزینان سپاهان مطرح است، اما تا زمانی که وضعیت مجوزها بهطور رسمی از سوی AFC اعلام نشود نمیتوان دقیق نظر داد، اما موردی که از همه مهمتر است و باید همیشه به آن توجه داشت این است که باشگاههای ایرانی هر ساله مجوز باشگاهی را با Sanction یا جریمه میگیرند و این مورد سالهای گذشته نیز نمود بسیاری داشته است.
هنوز همهچیز تمام نشده
با این حال، پرونده سپاهان هنوز بهطور کامل بسته نشده است. فرصتهای قانونی برای اعتراض، بازنگری و حتی تکمیل مدارک وجود دارد و در برخی موارد، باشگاهها توانستهاند با اصلاح نواقص، در مراحل بعدی مجوز لازم را دریافت کنند؛ البته اگر ایرادات موجود در سطح «اساسی» باشند، مسیر بازگشت دشوارتر خواهد شد.
ماجرای سپاهان، بیش از آنکه یک اتفاق خاص باشد، آینهای از وضعیت کلی فوتبال باشگاهی ایران است؛ جایی که فاصله میان استانداردهای بینالمللی و واقعیتهای مدیریتی هنوز محسوس است. در چنین شرایطی، شاید مهمتر از اینکه سپاهان در نهایت مجوز بگیرد یا خیر، این مسئله باشد که باشگاهها و مدیران فوتبال ایران، این هشدار تکراری را جدی بگیرند؛ هشداری که هر سال شنیده میشود، اما کمتر به اصلاحی بنیادین منجر شده است.
بیشتر بخوانید: سپاهان در تونل بحران/ کاهش بودجه، خروج ۵ خارجی و خطر مجوز حرفهای