معمولا در همه جای دنیا وقتی لیست تیم ملی منتشر میشود، همه صحبتها به سمت بود و نبودها میرود. اینکه چه کسی باید میبود و نیست و چه کسی هست که نباید باشد، اما اینجا هم ما در ایران با همه جای دنیا تفاوت داریم.
اینجا هرگاه لیست تیم ملی منتشر میشود، همه به سراغ تقویم میروند و ماشین حساب، چرا که باید میانگین سنی بازیکنان را محاسبه و بدانیم که تیم ملی ما چقدر پیرتر شده است! حتی در دوران تصدی امیر قلعه نویی که با شعار جوانگرایی روی کار آمد، نه فقط این روند قطع نشد بلکه به مراتب بدتر هم شد.
میگویند آمار و اعداد بهترین قضات هستند، چرا که بدون احساسات و عواطف قضاوت میکنند. با یک نگاه به ادوار حضور ایران در جام جهانی و مقایسه بین جوانترین و پیرترین بازیکن حاضر در هر تیم، میتوان به راحتی متوجه شد که فوتبال ملی ما چه روندی را در این ۵۰ سال فاصله بین اولین و آخرین حضور در جام جهانی، طی کرده است.
در جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین حشمت مهاجرانی که خود از تیم ملی جوانان به بزرگسالان آمده و شاگردانش را هم با خود بالا آورد، بدون ادعای جوانگرایی پایینترین میانگین سنی تاریخ فوتبال ایران در ادوار جام جهانی را به خود اختصاص داد. در تیم او ابراهیم قاسم پور -متولد ۲۰ شهریور ۱۳۳۶- با ۲۰ سال و ۹ ماه سن، جوانترین بازیکن بود که فیکس هم بازی میکرد. علی پروین نیز به عنوان کاپیتان تیم -متولد ۲۰ مهر ۱۳۲۵- با ۳۱ سال و ۸ ماه مسنترین بازیکن ما بود.
در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه که نخستین صعود ما پس از انقلاب اسلامی بود، ایویچ تیم را بست. در تیم او مهدی مهدوی کیا -متولد دوم مرداد ۱۳۵۶- با ۲۰ سال و ۱۰ ماه سن، جوانترین بود و نادر محمدخانی -متولد اول شهریور ۱۳۴۲- با ۳۴ سال و ۹ ماه سن، مسنترین بازیکن، آنها نیز هر دو در ترکیب اصلی بازی میکردند.
در جام جهانی ۲۰۰۶ برانکو تیم را به آلمان رساند و آنجا هم روی نیمکت بود. حسین کعبی -متولد اول مهر ۱۳۶۴- با ۲۰ سال و ۸ ماه سن، جوانترین بازیکن آن تیم بود و علی دایی -متولد اول فروردین ۱۳۴۸- با ۳۷ سال و سه ماه، پیرترین بازیکن.
با آمدن کارلوس کیروش، پروژه تغییر نسل استارت خورد. حاصل کار او صعودهای پیاپی به جام جهانی بود و در ۲۰۱۴ برزیل، علیرضا جهانبخش -متولد ۲۰ مرداد ۱۳۷۲- با ۲۰ سال و ۱۰ ماه سن جوانترین بازیکن و رحمان احمدی -متولد ۸ مرداد ۱۳۵۹- با ۳۳ سال و ۱۰ ماه سن، مسنترین بازیکن ما بود که البته بازی نمیکرد.
در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه کیروش دوباره لیست را غربال کرد. سعید عزت اللهی -متولد ۱۰ مهر ۱۳۷۵- با ۲۱ سال و ۸ ماه سن، جوانترین بازیکن این دوره ما بود و مسعود شجاعی -متولد ۱۹ خرداد ۱۳۶۳- با ۳۴ سال سن، پیرترین بازیکن، البته در این دوره کاپیتان فقط عضو تیم بود و بازی نمیکرد.
و بالاخره در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، کارلوس که سه ماه قبل از جام به تیم ملی برگشت و بلافاصله ۱۰ جوان را دعوت کرد، چارهای جز انتخاب از لانگ لیست نداشت. او با خود تیمی را برد که بارها گفته بود اگر زودتر می آمد، این ۱۰ جوان جایگزین ۱۰ بازیکن پا به سن گذاشته می شدند و جای آنها بازی میکردند. همان کاری که در دوره قبل کرده و همه فهمیدند منظور او چه کسانی هستند!
در این دوره ابوالفضل جلالی -متولد ۵ تیر ۱۳۷۷- با ۲۴ سال و ۴ ماه سن، جوانترین بازیکن ما بود و شجاع خلیلزاده -متولد ۲۴ اردیبهشت ۱۳۶۸- با ۳۳ سال و ۷ ماه، مسنترین بازیکن. البته فراموش نکنیم اگر امید ابراهیمی مصدوم نمیشد، کیروش او را میبرد و در آن صورت عنوان مسنترین بازیکن به شجاع نمیرسید.
و حالا به لیست امیر قلعه نویی برای جام جهانی ۲۰۲۶ آمریکا نگاه کنید؛ امیر محمد رزاقی نیا -متولد ۲۲ فروردین ۱۳۸۵- با ۲۰ سال و سه ماه سن، جوانترین بازیکن است و شجاع خلیلزاده -متولد ۲۴ اردیبهشت ۱۳۶۸- این بار با ۳۷ سال و یک ماه، دوباره عنوان پیرترین بازیکن را به خود اختصاص داده است. رکوردی که در تاریخ فوتبال ایران و در ادوار جام جهانی سابقه نداشت!
این آمار صرفاً به عنوان نمونه ارائه شده و میانگین سنی تیم ملی در اخبار منتشر شده است. اما برای استفاده از این آمار ذکر دو نکته ضروری است؛ اول اینکه تمام ادوار حضور ایران در جام جهانی به جز ۲۰۲۲ قطر، در خرداد ماه شمسی برگزار شده و سن بازیکنان بر آن اساس محاسبه می شود. یعنی خرداد ۱۳۵۷، خرداد ۱۳۷۷، خرداد ۱۳۸۵، خرداد ۱۳۹۳، خرداد ۱۳۹۷ و حالا خرداد ۱۴۰۵ و تنها دوره قبل در آذر ماه ۱۴۰۱ به میدان رفتیم.
نکته دوم این است که سن بازیکنان، بر اساس مدارک رسمی مثل شناسنامه و پاسپورت آنها محاسبه شده و همه میدانیم که بسیاری از این بازیکنان، شناسنامه غیر واقعی دارند و به اصطلاح فوتبالی، صغرسنی هستند. مثلا علی پروین متولد ۱۳۲۳ است، علی دایی ۱۳۴۷ و جواد نکونام ۱۳۵۶ اما برای آمار رسمی، باید به منبع رسمی استناد کرد.
بیشتر بخوانید: حضور تیمملی در جامجهانی نوعی «جنگ» است/ ماجرای بازیکنی که کنار کعبه دنبال قبله میگشت!